temporary stedelijk 3

stedelijk @ concertgebouw - expats / goebaidoelina 80
vr 21 oktober 16:00

 

Locatie: Spiegelzaal, Concertgebouw Amsterdam

Voertaal: Nederlands en Engels

Meer informatie en reserveringen: www.aaaserie.nl 

Het Stedelijk Museum Amsterdam is één van de partners in de interdisciplinaire AAA serie, waarin het Koninklijk Concertgebouworkest met Amsterdamse instellingen rond hedendaagse kunst en muziek samenwerkt. Op vrijdagmiddag 21 oktober verzorgt het Stedelijk samen met het Koninklijk Concertgebouworkest het onderdeel ‘Confrontaties: Muziek, Beeldende Kunst, Debat’. Het thema van de oktobereditie van AAA 2011/2012 is ‘Expats’. Kijk voor het volledige weekprogramma op www.aaaserie.nl.

In 1864 stond het woord expat nog niet in de Van Dale. Expatriëren kon men uiteraard al wel: ‘zijne woonplaats in een vreemd land vestigen’ staat er deftig. De gastarbeiders van het eerste uur hadden dus eigenlijk gewoon expats moeten heten, maar een subtiele betekenisverschuiving heeft er een andere categorie van gemaakt. Zo spreekt de huidige Van Dale van: ‘met name een werknemer die door een internationaal opererende organisatie in het buitenland is gestationeerd.’ We denken daarbij meestal aan mensen uit Westerse landen, maar de meeste expats in Amsterdam zijn juist afkomstig uit India en werken in de ICT. Zij zien vanuit Nederland hoe hun eigen land tot een zogenaamd BRICS-land (BRICS staat voor Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) is uitgegroeid en één van de vijf sterkst groeiende economieën ter wereld is geworden. Het levert gevoelens van ambivalentie op. 

Maar in AAA ligt de nadruk op kunstenaars en componisten. Als er één beroepsgroep opvalt vanwege zijn kosmopolitische traditie, is deze het wel. Waren Stravinsky en Varèse expat of allochtoon? Het zijn termen die niet alleen niet passen bij hun tijd, maar vooral ook niet de lading dekken. Zelfs immigrant lijkt te beperkt. Deze componisten waren kosmopoliet. Het spanningsveld tussen de nationale identiteit en het nieuwe thuisland werkte vaak verfrissend en bevruchtend. Zo werd een oer-Russisch werk als Le sacre du printemps in Parijs en Zwitserland geschreven; Capriccio stamt uit Stravinsky’s tweede Parijse tijd. Varèse groeide op in Frankrijk en Italië, leefde jaren in Berlijn en verruilde Parijs in 1915 voor Amerika. Daar schreef hij zijn volstrekt vernieuwende Amériques. Het kosmopolitisme van Sofia Goebaidoelina is van een geheel andere orde, namelijk veeleer spiritueel. Hoewel het dan wel weer gaat om een juist typisch Russische vorm van spiritualiteit, die door het communistische Sovjetregime overigens niet erg op prijs werd gesteld. Haar zoektocht naar de essentie, naar soms ‘voorculturele’ klanken lijkt de wereldse grenzen te overstijgen. De verhuizing naar Duitsland in 1992 veranderde niets aan dit streven, maar gaf haar wel meer vrijheid. Inmiddels is ze uitgegroeid tot één van de grootste levende Russische componisten. Goebaidoelina’s tachtigste verjaardag op 24 oktober 2011 vormt de aanleiding tot onze thematiek en biedt een prachtige mogelijkheid om gedurende enkele dagen een veelvoud aan werken van deze grote componiste in haar aanwezigheid uit te voeren.

De Nederlandse schrijfster Sana Valiulina is van een vergelijkbare afkomst als Sofia Goebaidoelina. Geboren in Estland uit Tataarse ouders studeerde ook zij in Moskou. Haar visie op Nederland en immigratie wordt in het middagprogramma ‘Confrontaties’ geplaatst naast die van een groep jonge kunstenaars die onlangs in De Appel een tentoonstelling presenteerde onder de titel Fluiten in het donker, over de notie van paranoia in de huidige Nederlandse samenleving. Nederland oefent nog steeds een grote aantrekkingskracht uit op buitenlandse studenten. Met name in het kunst- en muziekonderwijs zijn de percentages buitenlandse studenten hoog. Wat voor land treffen deze jonge ‘expats’ aan? Hoe kijken zij aan tegen het huidige sociale klimaat en de veranderende houding tegenover de kunsten?

De presentatie over de tentoonstelling Fluiten in het donker wordt gegeven door de van oorsprong Australische critica en curator Vivian Ziherl. Vervolgens klinkt er muziek van de Koreaanse componiste Seung-Ah Oh. Zij won afgelopen augustus in het Muziekgebouw de Toonzetterprijs. Tot slot zal een debat met alle sprekers plaatsvinden. Schrijfster, curator en componiste zijn verbonden door hun keuze om in Nederland te wonen. In een tijd waarin de globalisering nog nooit zo veelomvattend is geweest en het verlangen naar nationale identiteit groeit, houden zij ons een expatspiegel voor. 

Programma:

16.00 - 16.05 Opening door Hans Ferwerda

16.05 - 16.20 Triple A Lezing door Sana Valiulina

16.20 - 16.35 Presentatie van Fluiten in het Donker door Vivian Ziherl

16.35 - 16.50 Muziek: Seung-Ah Oh SO-Ri I Kersten McCall fluit Marlon Titre guitaar

16.50 - 17.05 Pauze

17.05 - 17.35 Q&A en debat: Sana Valiulina, Vivian Ziherl, Seung-Ah Oh. Moderator Hans Ferwerda

17.35 - 17.45 Reinbert de Leeuw over Goebaidoelina. Kort gesprek met Hans Ferwerda

17.45 - 18.00 Muziek: Sofia Goebaidoelina - De Profundis. Pieternel Berkers, accordion